Ứng viên Chủ tịch VFF Nguyễn Đức Thụy trình bảng chi 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm

Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) vừa công bố danh sách đề cử nhiệm kỳ 10 (2027-2031) với ba cái tên ở vị trí Chủ tịch: ông Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch đương nhiệm; ông Nguyễn Xuân Vũ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông nhiệm kỳ 9; và ông Nguyễn Đức Thụy, Phó Chủ tịch HĐQT Sacombank, Chủ tịch CLB Ninh Bình. Hai người đầu đã quen với bàn chủ tọa hội đồng. Người thứ ba bước vào từ phòng giao dịch ngân hàng và từ một CLB hạng Nhất, mang theo bản chương trình hành động dày nhất trong ba bản.

Trong bản chương trình ấy có một dòng buộc phải đọc lại: mục tiêu huy động 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm từ năm 2027, thông qua xã hội hóa và phát triển các nguồn thu từ tài trợ, hợp tác doanh nghiệp, thương quyền, nội dung số và dịch vụ bóng đá. Kèm theo là cam kết bảo đảm 100% kinh phí hoạt động, phát triển bóng đá thuộc trách nhiệm VFF bằng nguồn xã hội hóa và nguồn thu tự tạo, không sử dụng ngân sách nhà nước.

Đọc lần đầu, đó là một lời hứa về tiền. Đọc lần thứ ba, nó là một bản thiết kế lại toàn bộ cấu trúc thu chi của nền bóng đá.

80 tỷ đồng ngân sách và một cơ chế được đề nghị đổi chỗ

Hằng năm VFF tiếp nhận khoảng 80 tỷ đồng ngân sách nhà nước cho các nhiệm vụ bóng đá. Ông Thụy muốn làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Thể dục thể thao Việt Nam để xem xét điều chỉnh cách phân bổ, ưu tiên hơn cho những môn cần thêm kinh phí, đặc biệt là các môn có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD và Olympic.

Song song là một danh mục chi tiêu cụ thể. Từ năm 2027, chương trình hướng tới hỗ trợ 2-3 tỷ đồng mỗi năm cho mỗi liên đoàn địa phương đủ điều kiện; gói 3 tỷ đồng cho mỗi CLB V-League, 2 tỷ đồng cho mỗi CLB hạng Nhất và 2 tỷ đồng cho mỗi CLB bóng đá nữ mỗi mùa. Về hệ thống thi đấu, VFF sẽ phối hợp với Công ty VPF, các CLB và chuyên gia nghiên cứu quy mô giải phù hợp, trong đó có phương án V-League 16-18 đội và hạng Nhất 18-20 đội. Bóng đá nữ hướng tới hệ thống 8-10 đội hoạt động ổn định, có lộ trình liên kết giữa học viện, trường học, CLB và địa phương. Về nhân sự, dự kiến đào tạo thêm ít nhất 20 cán bộ ngoại ngữ, quản trị, nghiệp vụ mỗi năm, phấn đấu đến 2030 có thêm 5-10 người Việt được tuyển dụng hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên tại AFF, AFC, FIFA. Với trọng tài, mục tiêu là đầu tư chuyên sâu cho 10-20 trọng tài và trợ lý có triển vọng.

Cộng bảng chi trước khi tin vào bảng thu

Phép cộng đầu tiên không cần dữ liệu nội bộ. V-League hiện có 14 đội, nhân với 3 tỷ đồng mỗi mùa ra 42 tỷ. Hạng Nhất 12 đội, nhân 2 tỷ, ra 24 tỷ. Bóng đá nữ ở mức sàn của mục tiêu 8 đội, nhân 2 tỷ, ra 16 tỷ. Riêng ba gói CLB đã ngốn 82 tỷ đồng mỗi mùa, chưa tính 2-3 tỷ cho mỗi liên đoàn địa phương, chưa tính vận hành bộ máy VFF, các đội tuyển quốc gia và đào tạo trẻ. Nếu V-League lên 16-18 đội và hạng Nhất lên 18-20 đội, ba gói này tăng thêm khoảng 20-30 tỷ mỗi mùa.

Mục tiêu 600-1.000 tỷ đồng không được xây từ nhu cầu huy động, mà từ một bảng chi tiêu đã định hình trước: người viết chương trình biết mình cần chi bao nhiêu, rồi mới đặt ra mức thu. Trình tự ấy biến cuộc đua ghế Chủ tịch thành một bài toán kế toán. Nó cũng để lộ phần chìm: kinh phí đào tạo cán bộ, kinh phí cho 10-20 trọng tài trọng điểm, kinh phí đăng cai giải châu lục đều không có đơn giá công khai, và nằm trong khoảng trống giữa mức sàn 600 tỷ với mức trần 1.000 tỷ.

Còn một chi tiết cấu trúc chưa được trả lời. Bản quyền truyền thông của giải chuyên nghiệp do VPF khai thác, trong khi VFF là pháp nhân chủ quản hệ thống thi đấu. Dòng tiền đi qua pháp nhân nào, hạch toán ra sao, kiểm toán bởi đơn vị nào — phần đó quyết định việc "công khai, minh bạch, có kiểm toán và chịu sự giám sát của các thành viên" trở thành thật hay chỉ thành một dòng trong văn bản. Luật không bao giờ sai, chỉ có cách đọc luật là sai. Điều lệ VFF cho phép tự chủ tài chính; cách đọc điều lệ mới quyết định tự chủ là quyền hay là nghĩa vụ.

Trên sân có 22 người chơi và một người duy nhất không được phép sai. Khoản đầu tư cho 10-20 trọng tài trọng điểm là khoản rẻ nhất trong chương trình và cũng là khoản tạo thay đổi hình ảnh nhanh nhất. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, từ những buổi ngồi trên khán đài phóng viên ở Busan năm 2026 đến các trận V-League sau này, chất lượng trọng tài không nằm ở số quyết định đúng mà ở tính nhất quán giữa phút 12 và phút 89. Một trọng tài được đào tạo bài bản ở châu Á thay đổi cách các CLB phản ứng với tiếng còi nhiều hơn một chiến dịch truyền thông.

Canh bạc thể chế nằm sau cam kết tài chính

Cam kết không sử dụng ngân sách nhà nước, đọc kỹ, là một cú đổi chỗ đứng. VFF không từ chối tiền công; VFF đề nghị chuyển 80 tỷ đồng ấy sang các môn có khả năng tranh huy chương, để đổi lấy quyền tự quyết trong chi tiêu. Với một liên đoàn thể thao ở Việt Nam, bước chuyển này lớn hơn việc tăng thu: nó chuyển quan hệ với cơ quan quản lý từ xin-cho sang đối tác.

Cái giá đi kèm không nhỏ. Huy động 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm trong năm năm liền cần hợp đồng dài hạn. Mỗi đồng tài trợ lớn thường mang theo điều kiện: quyền khai thác nội dung, quyền tiếp cận dữ liệu trận đấu, quyền sử dụng hình ảnh cầu thủ trẻ. Dữ liệu trực tiếp cung cấp cho các công ty cá cược là tác dụng phụ tối nhất của việc số hóa thể thao, và nó thường nằm trong phụ lục hợp đồng. Một chương trình huy động tiền ở quy mô này cần nói rõ phụ lục ấy trước khi ký.

Quy tắc được viết để bảo vệ trận đấu, nhưng có người dùng nó để bảo vệ chính mình. Cơ chế kiểm toán và giám sát của các thành viên VFF là phần dễ hứa nhất và khó thực hiện nhất, vì nó đòi hỏi người ngồi trong ban kiểm tra phải đọc được báo cáo tài chính, thay vì chỉ bỏ phiếu tán thành. Tôi mất ba tháng để tin mình đã đúng, và hai năm để hiểu rằng đúng không bao giờ là đủ. Một bản chương trình hành động cũng vậy: đúng về số, chưa chắc đủ về cơ chế.

Điều gì sẽ được kiểm chứng

Bóng đá Việt Nam sẽ không kiểm chứng ứng viên này bằng mục tiêu 600 tỷ trong diễn văn, mà bằng ba thứ đo được sau hai mùa giải: số trận V-League có VAR đầy đủ, số trọng tài Việt Nam được phân công ở cấp châu Á, và số cầu thủ dưới 21 tuổi có mặt trong đội hình xuất phát. Nếu bảng chi được viết trước bảng thu, thì thước đo cũng nên được viết trước lời hứa. Tôi có thể đã bỏ sót một chi tiết trong phần kinh phí đào tạo cán bộ; nếu vậy, nó nằm ở khoảng trống giữa 600 và 1.000 tỷ đồng, nơi mọi bản kế hoạch đều trông dễ chịu nhất.