Khi bản quyền truyền hình trở thành bức tường: Liệu người hâm mộ Việt Nam có thể xem FIFA ASEAN Cup và Asiad?

Tôi nhớ mình đã từng đứng ở một sân vận động nhỏ tại Bandung, Indonesia, vào một buổi tối ẩm ướt năm nào. Không có máy quay truyền hình nào, chỉ có tiếng trống từ khán đài và tiếng hò hét của vài trăm con người. Đó là cách bóng đá kết nối chúng ta — bằng sự hiện diện và cảm xúc chân thật, chứ không phải qua màn hình hay hợp đồng bản quyền.

Nhưng hôm nay, khi tôi đọc bản tin từ VietNamNet, tôi thấy một khoảng cách đang lớn dần giữa người hâm mộ và đội tuyển quốc gia. Một bức tường vô hình, được xây bằng tiền bản quyền và những cuộc đàm phán phức tạp.

Bản tin kể về viễn cảnh người hâm mộ Việt Nam có thể không được xem trực tiếp FIFA ASEAN Cup 2026 và Asiad — hai sự kiện thể thao quan trọng diễn ra gần như cùng lúc vào cuối tháng 9 đầu tháng 10. Thật trớ trêu: ngay khi đội tuyển Việt Nam đang có phong độ cao, với chức vô địch gần đây và sự kỳ vọng lớn từ người hâm mộ, thì khả năng tiếp cận các trận đấu lại bị đe dọa.

Điều này nhắc tôi về một bài học tôi đã học được trong suốt 49 năm làm nghề: quyền lực thực sự của bóng đá không nằm ở bàn thắng hay danh hiệu, mà nằm ở khả năng kết nối mọi người. Khi kết nối đó bị gián đoạn, bóng đá mất đi linh hồn.

Hãy nhìn vào lịch thi đấu. Đội tuyển Việt Nam sẽ gặp Philippines vào ngày 26 tháng 9, Thái Lan ba ngày sau đó, và Pakistan vào ngày 2 tháng 10. Ba trận trong một tuần gần như — một thử thách về thể lực, xoay vòng cầu thủ, và chiến thuật. Nhưng câu chuyện thực sự lại nằm ở chỗ khác: các trận đấu sẽ diễn ra tại Bandung và Jakarta, Indonesia — một sân khách đầy thách thức với sức nóng và áp lực khán giả. Và người hâm mộ Việt Nam có thể sẽ không thấy được đội bóng của họ thi đấu trên màn hình nhỏ.

Cốt lõi của vấn đề là bản quyền truyền hình.

FIFA, với tư cách là tổ chức quyền lực nhất trong bóng đá thế giới, đã trực tiếp nắm giữ bản quyền của giải đấu khu vực này. Điều này khác biệt hoàn toàn so với các giải đấu trước đây do AFF tổ chức. Sự thay đổi này, theo báo cáo, khiến các cuộc đàm phán trở nên phức tạp hơn nhiều. Giá bản quyền, được định giá bởi FIFA, có thể vượt xa khả năng chi trả của các đài truyền hình trong khu vực.

Kết quả? Một bế tắc toàn khu vực. Hiện tại, không có đơn vị nào ở Đông Nam Á sở hữu bản quyền phát sóng. Một đài truyền hình lớn của Việt Nam được cho là "gần như" mua được, nhưng chưa có gì chắc chắn. Và khi các nhà đàm phán nói về "mức giá hợp lý" và gọi cuộc đàm phán là "rất khó khăn", đó là dấu hiệu của một thị trường đang căng thẳng.

Góc nhìn phản trực giác của tôi là đây không chỉ là chuyện Việt Nam chậm chân. Đây là một tín hiệu của sự thay đổi cấu trúc thị trường.

FIFA, bằng cách tập trung hóa bản quyền của một giải đấu khu vực, đang thử nghiệm một mô hình mới. Họ muốn kiểm soát và định giá cao hơn. Nhưng thị trường Đông Nam Á, với đặc thù kinh tế và văn hóa, có thể không sẵn sàng chi trả mức giá đó. Kết quả là một sự bất cân xứng giữa cung (giải đấu, sự kiện) và cầu (người hâm mộ muốn xem).

Tôi đã chứng kiến những cuộc chiến bản quyền tương tự trong quá khứ. Ở Hàn Quốc, ở Trung Quốc. Luôn có một điểm mà giá vượt quá giá trị cảm nhận. Và khi điều đó xảy ra, người chịu thiệt cuối cùng luôn là người hâm mộ — những người chỉ muốn nhìn thấy đội bóng của họ chơi.

Trường hợp của Asiad còn phức tạp hơn. Với 43 môn thể thao và 469 nội dung, gói bản quyền của một kỳ Đại hội thể thao châu Á là một "món hàng" khổng lồ. Việc một quốc gia đơn lẻ chi trả cho toàn bộ gói này là một bài toán kinh tế khó khăn. Việt Nam đặt mục tiêu 4-6 huy chương vàng và lọt vào top 20 — những mục tiêu tham vọng. Nhưng nếu bản quyền truyền hình không được giải quyết, thì toàn bộ nỗ lực của các vận động viên có thể không đến được với công chúng. Đây là một sự mất kết nối đau đớn.

Đối với tôi, sân vận động có thể đổi tên, nhưng tiếng hát của khán đài thì không bao giờ đăng ký bản quyền. Bóng đá, ở cốt lõi của nó, là một món quà dành cho tất cả mọi người. Khi ai đó cố gắng kiểm soát cách chúng ta nhận món quà đó, bằng cách biến nó thành một thứ hàng hóa xa xỉ, thì tinh thần của trò chơi bị tổn thương.

Giải pháp nằm ở sự hợp tác khu vực. Một thỏa thuận mua chung giữa các quốc gia Đông Nam Á có thể giảm gánh nặng tài chính cho từng bên. Hoặc các nền tảng phát trực tuyến, với sự linh hoạt về giá cả và mô hình kinh doanh, có thể là một lối thoát. Nhưng tất cả đều cần một điều kiện tiên quyết: thiện chí và sự hiểu biết rằng bóng đá không thể tồn tại nếu thiếu người hâm mộ.

Isco dạy tôi rằng một cái tên không chỉ là âm tiết, mà là cả một con người. Và một trận đấu không chỉ là 90 phút, mà là một câu chuyện được kể cho hàng triệu người. Việc không thể kể câu chuyện đó, vì những rào cản thương mại, là một mất mát lớn hơn bất kỳ thất bại nào trên sân cỏ.

Tôi đến sân không phải để ghi bàn, mà để giữ nhịp cho những câu chuyện. Nhưng nếu không ai có thể nghe thấy nhịp trống từ màn hình nhỏ của họ, thì câu chuyện sẽ chết đi. Đó là điều tôi lo sợ nhất trong tuần này, khi tôi nhìn vào lịch thi đấu và thấy bóng tối của sự thiếu vắng truyền hình.